co to jest zachowek

Co to jest zachowek? Ile wynosi i kiedy się należy?

Dziedziczenie jest zazwyczaj prostym procesem. Majątek zmarłego przekazywany jest jego dzieciom i współmałżonkowi. Ale co dzieje się, gdy najbliższa rodzina pozostaje np. nieuwzględniona w testamencie? Zabezpieczeniem jej interesów jest prawo do zachowku. Komu on przysługuje i w jakiej wysokości?


Z artykułu dowiesz się:

  1. Co to jest zachowek
  2. Kto ma prawo do zachowku
  3. Ile wynosi zachowek

Co to jest zachowek?

Zachowek jest instytucją prawa spadkowego. Jego podstawowym celem jest ochrona rodziny spadkodawcy. Może się zdarzyć, że spadkodawca w testamencie zapisze swój majątek osobom spoza rodziny lub przekaże część majątku w postaci darowizn dowolnie przez siebie wybranym osobom czy instytucjom. Prawo do zachowku gwarantuje, że część z jego majątku i tak trafi do osób najbliższych spadkodawcy.

Prawo do zachowku przysługuje w sytuacji, kiedy spadkodawca zadecydował, by zarządzać swoim majątkiem w sposób szczególny. Jeśli nie sporządził testamentu (lub sporządzony testament jest nieważny), wówczas podział majątku podlega przepisom dziedziczenia ustawowego.

Zachowek zgodnie z prawem przyjmuje się zasadniczo w postaci świadczenia pieniężnego. Jest to część majątku spadkowego, jaka przypadłaby danej osobie, gdyby dziedziczyła ona z ustawy. Dopiero w sytuacji, kiedy spadkodawca pominął rodzinę w rozliczaniu swojego majątku (nie przekazał należnej części w darowiźnie lub nie uwzględnił jej w testamencie) pojawia się roszczenie do zachowku. Zachowek, jak każde roszczenie majątkowe, podlega również przedawnieniu. Jego termin to 5 lat od ogłoszenia testamentu lub – w określonych sytuacjach od otwarcia spadku.

Kto jest zobowiązany do zapłaty zachowku w przypadku śmierci spadkodawcy?

  • spadkobiercy – zazwyczaj chodzi o osoby spoza rodziny. Możliwa jest jednak sytuacja, że spadkodawca zapisał w testamencie całość majątku dzieciom, pomijając żonę. Wówczas to dzieci zobowiązane są do zapłaty zachowku żonie (o ile wcześniej małżeństwo nie zostało rozwiązane);
  • zapisobiercy windykacyjni – osoby, które w testamencie otrzymały konkretną rzecz od spadkodawcy (wartościowe przedmioty, przedsiębiorstwo, gospodarstwo rolne, a nawet zwierzę);
  • obdarowani na podstawie umowy darowizny – mogą to być zarówno osoby, jak i instytucje.
szybka pożyczka

Kto ma prawo do zachowku? Testament a zachowek

Osoby uprawnione do otrzymania zachowku to:

  • zstępni; to termin prawny określający dzieci, wnuki itd. Należy pamiętać o dwóch regułach, które mają tu zastosowanie. Po pierwsze, nie ma różnicy między dziećmi naturalnymi a przysposobionymi (adoptowanymi). Tak samo nie ma prawnej różnicy między dziećmi, które są owocem związku małżeńskiego, a dziećmi ze związków pozamałżeńskich. Po drugie, pierwszeństwo mają bliżsi zstępni. A więc, jeśli żyją dzieci spadkodawcy, prawo do zachowku przysługuje im, a nie wnukom. Jeśli zaś dzieci nie żyją, to prawo zostaje przeniesione na wnuki. 
  • małżonek/małżonka; Zachowek przysługuje tylko małżonkowi, który w chwili śmierci spadkodawcy pozostawał z nim w ważnym związku małżeńskim. Nie przysługuje zaś po uzyskaniu prawomocnego wyroku rozwodowego, a także w sytuacji, kiedy proces rozwodowy był w toku i nie został jeszcze zakończony, ale spadkodawca wystąpił o orzeczenie rozwodu z winy współmałżonka. Analogicznie, w przypadku separacji decyduje orzeczenie sądowe o separacji lub rozpoczęty proces, w którym spadkodawca wnioskuje o separację z winy współmałżonka. Zachowek w pełni przysługuje małżonkowi, który jest w separacji nieformalnej. Jeśli nie ma ona umocowania prawnego, to nie ma znaczenia stan faktyczny (brak pożycia, wspólnego zamieszkiwania).
  • rodzice spadkodawcy – zachowek przysługuje rodzicom spadkodawcy tylko w wypadku, gdy ten nie pozostawił po sobie dzieci.

Prawo do zachowku przysługuje, jeśli spadkodawca pominął w testamencie osoby, które w sposób naturalny podlegają prawu dziedziczenia ustawowego. Wskazaliśmy już sytuacje, w których prawo to przestaje przysługiwać w przypadku małżeństwa (rozwód, separacja). Komu jeszcze nie przysługuje prawo do zachowku?

  • osobom wydziedziczonym w testamencie;
  • osobom uznanym wyrokiem sądowym za niegodne dziedziczenia;
  • osobom, które odrzuciły spadek;
  • osobom, które zawarły ze spadkodawcą umowę o zrzeczeniu się dziedziczenia.

W wyżej wymienionych wypadkach prawo do zachowku przechodzi na zstępnych wymienionych osób.

Kto otrzyma zachowek

Ile wynosi zachowek?

Żeby dowiedzieć się, w jakiej kwocie przysługuje nam zachowek, najpierw trzeba poznać ogólne reguły dziedziczenia ustawowego. Jeśli spadkodawca nie pozostawił testamentu (lub ten jest nieważny), o kolejności dziedziczenia i podziale majątku decydują przepisy prawa:

  • w pierwszej kolejności dziedziczą dzieci i małżonek spadkodawcy (również wnuki, jeśli dzieci nie żyją w trakcie otwarcia spadku); dzieci i małżonek spadkodawcy dziedziczą po równo, ale małżonek nie może otrzymać mniej niż 1/4 spadku. Dla przykładu – w sytuacji, gdy mąż zostawia żonę i dwójkę dzieci, żonie i każdemu z dzieci przypadnie po 1/3 majątku. W sytuacji, gdy mąż zostawia żonę i 5 dzieci – żona otrzyma 1/4 majątku, a każdemu z pięciorga dzieci przypadnie po 3/20 całości spadku.
  • jeśli spadkodawca nie pozostawił po sobie dzieci – prawo do dziedziczenia ma małżonek i rodzice spadkodawcy; Małżonek dziedziczy połowę majątku, a rodzice po ¼ całości spadku. W sytuacji, kiedy spadkodawca nie zostawił po sobie dzieci ani małżonka, całość przysługuje rodzicom;
  • jeśli spadkodawca nie pozostawił po sobie dzieci, a żyje tylko jedno z jego rodziców – prawo do dziedziczenia ma małżonek, żyjący rodzic i rodzeństwo spadkodawcy;
    Weźmy przykład mężczyzny, który zostawił żonę, matkę i dwójkę rodzeństwa. Żona dostanie 1/2 majątku, matka 1/4, a dwójka rodzeństwa po 1/8 (część, która przysługiwałaby ojcu spadkodawcy, gdyby żył);
  • w dalszej kolejności do podziału majątku mogą dołączyć również dzieci rodzeństwa i dziadkowie spadkodawcy;
  • w przypadku, gdy spadkodawca nie zostawił żadnej rodziny, majątek zostaje przekazany gminie bądź do Skarbu Państwa.

Wróćmy do zachowku. Jego wysokość jest zależna od części majątku, która przysługiwałaby spadkobiercy, gdyby podlegał dziedziczeniu ustawowemu. Osoby uprawnione do zachowku otrzymają 1/2 przynależnego im udziału spadkowego. Natomiast osoby małoletnie (w momencie otwarcia spadku) oraz osoby trwale niezdolne do pracy otrzymają 2/3 należnego im udziału.

Przepisy prawa dotyczące dziedziczenia, w tym zachowku, są dosyć skomplikowane. W każdym przypadku należy precyzyjnie określić wartość majątku, który podlega dziedziczeniu, a także środki, które spadkobierca przyjął na poczet przyszłych korzyści. Prawo określa np., że od przysługującego zstępnym zachowku należy odliczyć koszty utrzymania oraz wykształcenia ogólnego i zawodowego, jeśli przekraczają one przeciętną miarę w danym środowisku. Opracowanie tego typu wyjątków wymaga specjalistycznej pomocy prawnej, a nawet rozstrzygnięcia sądowego.

Sprawdź, co robić, aby nie odziedziczyć spadku z długami>>

Ile wyniesie zachowek
weź pożyczkę